W tym roku, już po raz dwunasty w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa w wielu miejscowościach naszego regionu odbyły się liczne wystawy, wycieczki, prelekcje i spotkania przybliżające lokalnym społecznościom historię ich ziem.


Zachodniopomorskie Dni Dziedzictwa 2016 przebiegały pod hasłem: „Pamięć miejsc i ludzi”. W Kołobrzegu główne uroczystości odbyły się 17 września, a ich bohaterem był Jan Frankowski, zasłużony działacz kultury – Honorowy Obywatel Kołobrzegu. Serdecznie i ciepło napisał o nim w 1974 r. dziennikarz - Jerzy Ryszard Lissowski:
Ci, którzy się z nim stykali bliżej, tytułowali go z emfazą profesorem. (...) Większość mówiła o nim po prostu: Dziadek. Był w tym cały Frankowski – człowiek, z którego nazwiskiem każdy kojarzył sobie w mieście nad Parsętą pioniera polskości w przywróconym Macierzy Kołobrzegu (...)”.
(Jerzy Lissowski: Dziadek [w] Profile Kultury, T. I, 1974)

Podczas walk o miasto w marcu 1945 r. istniejące muzea zostały zburzone i wypalone wraz z większością zbiorów. Dorobek niemieckiego muzealnictwa w Kołobrzegu, które przed wojną tak pięknie się rozwinęło, legł w gruzach wraz z całym miastem. Trudu ratowania pogrzebanych w gruzach zabytków przeszłości podjął się właśnie Jan Frankowski. Niedługo po zakończeniu drugiej wojny światowej, w sierpniu 1946 r., Frankowski przenosi się do zrujnowanego Kołobrzegu. Tu pracuje jako nauczyciel w liceum ogólnokształcącym, następnie w bibliotece miejskiej. Obok pracy zawodowej, od początku zabrał się Frankowski, z właściwą sobie pasją, do przeszukiwania morza ruin i odnajdywania w nich śladów przeszłości Kołobrzegu i Pomorza Zachodniego. Dzięki jego zaangażowaniu ocalono w mieście kilka zabytkowych budowli:
Gdy miasto zaludniło się już większą ilością Polaków, przystąpiono do uprzątania gruzów. Zorganizowano przedsiębiorstwo rozbiórkowe, na którego czele stanął Bartnik. Działalność ta wszakże prowadzona była bardzo pochopnie – ot tak na hurra. Cegła była droga, poszukiwana, więc byle trochę budynek był uszkodzony, to dalejże – czołgiem zwalić resztę, wybrać cegłę, a gruz wywieźć. Bartnik w swej działalności napotykał ciągle opór p. Frankowskiego, znawcy zabytków, który dla Kołobrzegu spełnił rolę niemianowanego konserwatora zabytków. Np. tylko dzięki interwencji p. Frankowskiego ocalała katownia, w którą pakował się już czołg wynajęty za wódkę przez Bartnika. Bartnik nie wczuwał się w to, że katownia na Wendenstrasse to dowód polskości Pomorza, sięgającej jeszcze w wiek XVI i XVII. Dla niego wartość realną miała tylko cegła”.
 (frag.  Notatki z dnia 09.02.1966r. ze spotkania przewodników kołobrzeskich z ob. Stefanem Lipickim, zamieszkałym w Kołobrzegu przy ul. Próżnej 9, pierwszym Prezydentem wyzwolonego w 1945r. Kołobrzegu – ze zb. MOPK)

Skupiając wokół siebie ofiarnych współpracowników i młodzież szkolną, przeszukuje nie tylko rumowiska, ale i składnice złomu. Zaowocowało to odzyskaniem wielu cennych zabytków, a to z kolei spowodowało, że Frankowski coraz poważniej myślał o zorganizowaniu muzeum:
Myśl powołania do życia muzeum regionalnego w Kołobrzegu zaczęła kiełkować już w 1947 roku, gdy przy bibliotece powiatowej i miejskiej zgrupowało się grono osób założycieli Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Został wydany w r. 1949 pierwszy polski przewodnik po Kołobrzegu i okolicy, zorganizowano kurs dla przewodników po mieście oraz zaczęto gromadzić druki i ocalałe eksponaty ze zniszczonych muzeów kołobrzeskich”.
(Jan Frankowski: Zalążek muzeum [w] Tygodnik Zachodni, nr 47, 21.11.1959)

Inicjatywę Frankowskiego, dotyczącą utworzenia muzeum poparli też inni członkowie działającego Towarzystwa Miłośników Kołobrzegu. Wyłoniony z Towarzystwa w 1957 r. Społeczny Komitet Organizacyjny Muzeum Regionalnego w Kołobrzegu z Janem Frankowskim na czele, wydał w październiku tego roku odezwę - apel do mieszkańców miasta i powiatu kołobrzeskiego, wzywając ich do wyszukiwania i przekazywania starych przedmiotów na rzecz przyszłego muzeum. Dzięki temu udało się zgromadzić sporo rzeźb, broni, wyrobów artystycznych z brązu i cyny. Dla odnalezionych zabytków starano się znaleźć bezpieczne miejsce. Mniejsze eksponaty przechowywano w budynku liceum, a później w gmachu biblioteki, gdzie zorganizowano wystawę uratowanych dóbr kultury.  Niestety później przeniesiono je na nie zamykany strych, nie zapewniając odpowiedniej ochrony, w wyniku czego spora ich część zaginęła. Ponadto ponieważ termin utworzenia muzeum przedłużał się, niektóre cenniejsze zabytki, np. związane z wyposażeniem kolegiaty, przejęły muzea sąsiednie ze Słupska i Szczecina.

Po tamtym pierwotnym zbiorze do dnia dzisiejszego pozostał zeszyt założony przez Jana Frankowskiego 14 września 1957 roku – „Inwentarz obiektów ofiarowanych Muzeum Regionalnemu w Kołobrzegu” , obejmujący 192 pozycje inwentarzowe. Z niego dowiadujemy się jakie przedmioty znajdowały się w tym zbiorze i w jaki sposób do niego trafiły. Możemy też zobaczyć jak wyglądały, gdyż większość z nich została narysowana przez osoby prowadzące ten rejestr. Niektóre spośród nich do dziś można oglądać w naszym muzeum. Wśród tych zabytków są  m.in. średniowieczne groty broni drzewcowej: halabardy i gizarmy, osiemnastowieczne pociski artyleryjskie: kule żeliwne, bomby, karkasy i unikatowy granat do sekretnej haubicy Szuwałowa. Niewątpliwie najcenniejsza jest kołobrzeska waga ratuszowa z 1680 roku i Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego powstała w latach 1610-1618, zwana Mapą Lubinusa.

Trwające sześć lat działania, podjęte i prowadzone wytrwale przez Jana Frankowskiego i Społeczny Komitet, zaowocowały w końcu utworzeniem w Kołobrzegu placówki muzealnej. Po 18 latach od zakończenia wojny, w dniu 9 maja 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kołobrzegu wydało Zarządzenie nr 7/63 o utworzeniu muzeum regionalnego. Zlokalizowano je w odbudowanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Koszalinie zabytkowej Kamienicy Kupieckiej z XVw.

Zarządzenie Nr 7/63 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kołobrzegu z dnia 9 maja 1963 r. w sprawie utworzenia Muzeum w Kołobrzegu

Na podstawie art. 53 w związku z art. 19 ust. 1, pkt. 8 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych / Dz.U. Nr 5, poz. 16/ i art. 7,9 ust. 1 art. 50, ust. 3, art. 52, ust. 1 ustawy z dnia 15.11.1962 r.
o ochronie dóbr kultury i muzeach /Dz.U. Nr 10, poz. 48/ - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej
w Kołobrzegu postanawia co następuje:

§1
1. Tworzy się muzeum regionalne w Kołobrzegu.
2. Muzeum ma swoja siedzibę w Kołobrzegu.

§2
Przedmiotem działania muzeum jest gromadzenie, konserwowanie, naukowe opracowywanie i udostępnianie społeczeństwu wszelkich materiałów i eksponatów obrazujących sztukę, kulturę ludową, przyrodę i historię regionu kołobrzeskiego jak również prowadzenie akcji oświatowej, popularyzatorskiej, publikowanie wydawnictw naukowych i popularno-naukowych.

§3
Muzeum jest jednostką budżetową. Dochody i wydatki muzeum są objęte budżetem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kołobrzegu.

§4
1. Naczelny nadzór nad muzeum sprawuje Minister Kultury i Sztuki.
2. Bezpośredni nadzór nad muzeum sprawuje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kołobrzegu przy pomocy Muzeum w Koszalinie.

§5
1. Na czele muzeum stoi kierownik, który kieruje samodzielnie działalnością muzeum i jest za nią odpowiedzialny. Kierownik jest bezpośrednim przełożonym całego personelu.
2. Kierownika muzeum powołuje, odwołuje, awansuje i przenosi Prezydium Powiatowej rady Narodowej w Kołobrzegu z zachowaniem obowiązujących przepisów w tym zakresie.
3. Pracowników służby podstawowej w muzeum i pracowników odpowiedzialnych za sprawy administracyjno-finansowe przyjmuje, zwalnia i przenosi kierownik muzeum.

§6
Organizacja wewnętrzna i finansowa muzeum opiera się na obowiązujących przepisach, ustalonych dla tego typu instytucji.

§7
1. Gospodarkę zbiorami muzealnymi w zakresie ogólno-państwowym prowadzi Minister Kultury i Sztuki.
2. Zbywanie przedmiotów muzealnych przez ich wywóz za granicę wymaga zgody Ministra Kultury i Sztuki.

§8
Likwidacja łączenie i przekształcanie muzeum następuje za zgodą Ministra Kultury i Sztuki.

§9
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem wyrażenia zgody /akceptacji/ przez Ministra Kultury i Sztuki.

Sekretarz Prezydium PRN Donat Sterynowicz

Przewodniczący Prezydium PRN
Józef Bajsarowicz

Za zgodą:
Minister Kultury i Sztuki Tadeusz Galiński

Dzięki staraniom i zaangażowaniu Jana Frankowskiego i jego współpracowników powstało w Kołobrzegu muzeum, które z czasem stało się jednym z największych na Pomorzu Zachodnim, ze zbiorami, które rokrocznie ogląda ponad sto tysięcy osób. Nie byłoby takiego muzeum w Kołobrzegu gdyby nie upór i zaangażowanie w działaniu takich ludzi jak Jan Frankowski. Nikt też chyba bardziej niż on nie zasługuje na stwierdzenie, że młoda generacja cyt: „ (…) powinna uczyć się na życiorysach Janów Frankowskich, czym były lata pionierskie na tej ziemi i co znaczy patriotyzm dni wielkiej próby” (Jerzy Lissowski, Dziadek [w] Profile Kultury, T. I, 1974).

Anetta Bolechowska

Bibliografia:
Jan Frankowski, Zalążek muzeum [w] Tygodnik Zachodni, nr 47, 21.11.1959
Hieronim Kroczyński, Kołobrzeskie muzea [w] Jantarowe Szlaki nr 1, 1990, s. 36-39
Bernard Konarski, Ich pasją była turystyka. Biografie działaczy turystyczno-krajoznawczych województwa koszalińskiego, Koszalin 1983
Jerzy Lissowski, Dziadek [w] Profile Kultury, T. I, 1974
Stan prawny muzeów województwa koszalińskiego, Koszalin 1968




Nowy numer "Gazety Muzealnej"
Pobierz plik pdf - kliknij